Sámi giellaovdánahttinplána

 

 

OVDÁNAHTTIN

 

 

Lea dehálaš ahte mánáidgárdi, vuođđoskuvla ja kulturskuvla leat fátmmasteaddji institušuvnnat. Fátmmasteaddji institušuvdna fátmmasta buot mánáid beroškeahttá kultuvrrálaš, etnálaš dahje gielalaš duogáža. Fátmmasteapmi eaktuda positiivválaš miellaguottuid ja positiivválaš vuordámušaid. Fátmmasteaddji institušuvdna láhčá buot mánáid dilálašvuođaid vai sii ohppet ja ovdánahttet giela, máhtu, identitehta ja kultuvrra sin iežaset návccaid ja eavttuid mielde.

 

 

 

 

Unjárgga gielda gullá Sámelága giellanjuolggadusaid hálddašanguvlui.

Sámeláhka, Oahpahusláhka ja oahpahuslága njuolggadusat ásahallet sámegiela oahpahusa. Sámeláhka mearriduvvui 12.06.1987 ja rievdaduvvui maŋimustá 01.07.2003.

 

Oahpahusláhka mearriduvvui 17.07.1997 ja rievdaduvvui maŋimustá 01.01.2004. Oahpahuslága njuolggadusat mearriduvvojedje 28.06.1999 ja rievdaduvvojedje maŋimustá 10.12.2003.

Sámeláhka §1-1 čuodjá ná: ”Lága ulbmil lea lágidit diliid nu ahte sámi álbmot Norggas sáhttá sihkkarastit ja ovddidit iežas giela, kultuvrra ja servodat eallima.”

 

 

“Sámegiella ja dárogiella leat ovttaárvosaš gielat. Dat galget leat dássálagaid 3. kapihttala mearrádusaid mielde.”

 

 

Sámelága § 3-8 Vuoigatvuohta oažžut oahpu sámegielas dadjá:

Juohkehaččas lea vuoigatvuohta oažžut oahpu sámegielas. Gonagas sáhttá addit dárkileabbo njuolggadusaid dán mearrádusa čađaheami birra.Vuođđoskuvlla ja joatkkaskuvlla sámegillii oahpaheami várás gustojit dat njuolggadusat mat leat vuođđoskuvlalágas ja joatkkaoahpahuslágas (oahpahuslágas).

 

 

 

 

 

·        Unjárgga gieldda ulbmil lea nannet sámegiela ja mearrasámi kultuvrra ja identitehta.

 

 

 

 

·        Nannet ja viiddidit sámegiela, kultuvrra ja identitehta mánáidgárddis, vuođđoskuvllas ja kulturskuvllas.

·        Buot bargit mánáidgárddis, vuođđoskuvllas ja kulturskuvllas galget šaddat guovttegielalaččat; sámegiella – dárogiella.

 

·        Gielda mánáidgárddi-/skuvllaeaiggádin ovddasvástida kvalitehta dárkkisteami sámegieloahpahusas go gohčču bargiid sámegiela oahpahusa váldit.

·        Loktet buot mánáid ja rávesolbmuid sámegielkvalitehta.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4.1 Mánát ja bargit mánáidgárddis

4.2 Oahppit ja bargit vuođđoskuvllas

4.3 Oahppit ja bargit kulturskuvllas

 

 

 

 

 

§ 1. Mánáidgárddi Ulbmil:

”Mánáidgárdi galgá addit mánáide vuollil oahpahusgeatnegahtti agi buriid ovdánahttin- ja doibmanvejolašvuođaid buriid áddejumiin ja ovttasbargguin mánáid ruovttuiguin.

Mánáidgárdi galgá veahkehit mánáide addit buorre bajásgeassima kristtalaš vuođđoárvvuid mielde”.

 

 

§ 2. Mánáidgárddi sisdoallu

       Mánáidgárdi galgá leat pedagogálaš doaibma.

       Mánáidgárdi galgá veahkehit ruovttuid fuolahan- ja bajásgeassimiin, ja dan láhkái buorre vuođu ráhkadit mánáid ovdánahttimiidda, eallinahkásaš oahpahemiin ja aktivválaš oasseváldin demokráhtalaš servodagas.

       Fuolahus, bajásgeassin ja oahpahus mánáidgárddis galgá ovddidit olmmošlaš ovttaárvosašvuođa, dásseárvvu, vuoigŋafriddjavuođa, soabalašvuođa, dearvvašvuođa ja ceavzilis ovdánahttin áddejumi. Mánáidgárdi galgá addit mánáide vejolašvuođa duhkaraddamii, eallinovdánahttimii ja jierpmálaš vásáhusaid ja doaimmaid oadjebas ja seammás maid hástaleaddji birrasis.

       Mánáidgárdi galgá váldit vuhtii mánáid agi, funkšuvdnadási, sohkabeali, sosiálalaš, etnálaš ja kultuvrrálaš duogáža, dás maid sámi mánáid giela ja kultuvrra.

       Mánáidgárdi galgá addit mánáide vuođđomáhtu guovddáš ja áigeguovdilis áššiin. Mánáidgárdi galgá doarjut mánáid sáhkkisvuođa, kreativálašvuođa ja diehtináŋgirvuođa ja addit hástalusaid mánáid beroštemiid, máhtuid ja čehppodagaid vuođul.

       Mánáidgárdi galga gaskkustit árvvuid ja kultuvrra, addit mánáide vejolašvuođa čájehit iežaset kulturhábmenávccaid ja veahkehit buot mánát beassat vásihit ilu ja máhtolašvuođa sosiálalaš ja kultuvrrálaš searvevuođas.

 

 

 

5.1.1    Ulbmil mánáide mánáidgárddis:

·        Buot mánát mánáidgárddis galget oahppat sámegiela.

5.1.2    Doaibma – ovddasvástideaddjit

 

 

 

 

            §6-2 Oahpahusláhka gusto vuođđoskuvlaoahpaheami sámegielas. Dás daddjo   čuovvovaččat:

 

Sáme guovlluin leat buot vuođđoskuvllaahkásaččain vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegillii ja sámegielas.

Sáme guovlluid olggobealde leat uhcimus logi oahppiin gielddas geat hálidit oahpahusa sámegillii ja

 -gielas, vuoigatvuohta dán oahpahussii nu guhká go leat uhcimus guhtta oahppi vel joavkkus.

Gielda sáhttá mearridit bidjat sámegieloahpahusa ovtta dahje eanet skuvllaide gielddas.

Gielda sáhttá buktit njuolggadusaid ahte buot vuođđoskuvlaahkásaččat sámeguovlluin galget oažžut sámegielaohpahusa..

Sámeguovlluid olggobealde leat sámiin vuođđoskuvlaagis vuoigatvuohta oažžut sámegieloahpahusa. Departemeanta sáhttá buktit njuolggadusaid molssoeavttolaš oahpahusa jos skuvllas eai leat dohkálaš sámegieloahpaheaddjit.

Oahppit mearridit ieža hálidit go oahpahusa sámegillii dahje sámegielas 8. luohká rájes, vuosttas, nubbi ja viđát lađđasa mielde.

 

 

·        Oahppit galget leat guovttegielagat, sámegiella- dárogiella, go gerget vuođđoskuvllas.

 

 

 

5.3 Oahppit ja bargit kulturskuvllas

 

5.3.1    Ulbmil kulturskuvlaoahppiide:

·        Oahppit galget oažžut sámi kulturskuvllafálaldagaid.

 

 

·        Váikkuhit ahte vuođđoskuvlaoahppit ožžot ámmátlaš kulturfálaldaga

·        Láhčit dili dan láhkái ahte vuođđoskuvlaoahppit ožžot vejolašvuođa, oahpásnuvvet ja ožžot positiivválaš gaskavuođa buotlágán dáidda- ja kulturšlájaide.

·        Oassálastit ollislaš dáiddalaš ja kultuvrrálaš šlájaid ovdáneapmái skuvlla oahpahanulbmil duohtandahkamis.